Khi tâm phóng con thấy tâm đang phóng, khi tâm định con thấy tâm đang định, như vậy tánh thấy biết vẫn không buông theo phóng mà cũng không kẹt vào định. Định và phóng là trạng thái, còn thấy biết trong sáng là thái độ. Thiền cốt ở thái độ chứ không phải trạng thái. Ngay trên phóng mà đủ bình tĩnh để thấy phóng tức là tánh biếtkhông buông theo phóng. Ngay trên định mà sáng suốt thấy định tức tánh biết không kẹt vào định.

BÍ QUYẾT của Thiền VIPASSANā

Bí quyết của thiền Vipassanā là tánh biết tự thấy pháp chứ không phải cái ta biết (năng tri) cố gắng ghi nhận đối tượng (sở tri) như nhiều người thường "hành". Cái ta biết không bao giờ có thể tinh tấn, chánh niệm, tỉnh giác được. Vì mọi cố gắng của cái ta biết dù tốt hay xấu đều nằm trong lãnh vực tục đế nghĩa là không bao giờ thấy được chân đế, và dù cái ta biết nỗ lực "chánh niệm tỉnh giác" tới đâu thực chất cũng vẫn là... thất niệm bất giác mà thôi!

Con cần nhớ điều này: bản chất của pháp và tánh biết là hoàn toàn tự nhiên, không do cái ta ảo tưởng dàn dựng để tạo tác với mong muốn trở thành.

---------------------------------------

Khi tâm phóng con thấy tâm đang phóng, khi tâm định con thấy tâm đang định, như vậy tánh thấy biết vẫn không buông theo phóng mà cũng không kẹt vào định. Định và phóng là trạng thái, còn thấy biết trong sáng là thái độ. Thiền cốt ở thái độ chứ không phải trạng thái. Ngay trên phóng mà đủ bình tĩnh để thấy phóng tức là tánh biếtkhông buông theo phóng. Ngay trên định mà sáng suốt thấy định tức tánh biết không kẹt vào định.

---------------------------------------

Đặc tánh của tâm là biết đối tượng (tâm biết tự nhiên và đối tượng cũng tự nhiên), do đó tánh biết thấy thực tánh pháp trong sự tương giao tự nhiên, vô vi, vô ngã, vì vậy không hề có ý niệm phân chia năng sở. Nhưng khi cái ta ảo tưởng khởi tâm muốn biết hay quán đối tượng, hay nói cách khác là cái "ta biết" cố gắng thiết lập mối quan hệ với đối tượng được biết thì liền có phân chia năng sở, và cái biết đã trở thành hữu ý, hữu ngã, hữu vi... không thể nào thấy thực tánh pháp được.

---------------------------------------

Trong lành định tĩnh sáng suốt, thận trọng chú tâm quan sát và tinh tấn chánh niệm tỉnh giác là ba nhóm khác tên gọi, khác chỗ dùng nhưng có cùng tính chất như nhau nếu không muốn nói là một, vì cả ba đều là giới định tuệ. Do đó thầy mới nói trong lành định tĩnh sáng suốt là tự tánh giới định tuệ, thận trọng chú tâm quan sát là tuỳ dụng giới định tuệ, và tinh tấn chánh niệm tỉnh giác là minh sát giới định tuệ. Khi tâm trong lành, định tĩnh, sáng suốt thì đó là giới định tuệ tự nhiên; khi tâm thận trọng, chú tâm, quan sát thì đó là giới định tuệ được ứng dụng trong từng trường hợp cụ thể; khi tâm tinh tấn, chánh niệm, tỉnh giác thì đó là giới định tuệ để đưa tâm phóng dật, thất niệm, bất giác trở về trọn vẹn trong sáng với thực tại. Vậy con cứ tuỳ nghi mà ứng tâm tự nhiên phù hợp với giới định tuệ chính là sống tuỳ duyên thuận pháp vô ngã vị tha...

Thầy Viên Minh

(trungtamhotong.org)